Tel. +31 (0) 33 760 0270

De mythe van de Gotthard


Renske Heddema


In de palm van mijn hand ligt een lichtgrijs steentje. Gotthardgesteente. Het zat in de persmap bij de opening van de Gotthard Basistunnel deze zomer. Ik mijmer waar het was toen de boorkop kwam. Was het onderdeel van het gesteente dat, diep in het Gotthard massief, de machtige berg van 2500 meter ondersteunde? Of brokkelde het gewoon af bij het begin van de werkzaamheden, onder een handdrilboortje? Toen de tunnelbouwers in 1999 de eerste centimeters weghakten van de 57 kilometer lange treintunnel, de langste ter wereld?

Eeuwenlang moet dit steentje met zijn kompanen voor een natuurlijke grens tussen Noord- en Zuid-Europa hebben gezorgd; een bijna onneembare pas. Een scheiding van culturen ook. Eerst te voet, dan met behulp van paardenkrachten, toen met stoom en elektriciteit baanden reizigers zich een weg over de Gotthard pas. Met de postkoets maakten welgestelde jongelingen hun ‘grand tour’ door Europa, als kroon op hun opvoeding, over de besneeuwde Alpentoppen. Er kwam een treintunnel die zich in 1882 omhoog slingerde totdat hij de berg op een hoog punt doorboorde. Een technische doorbraak in Europa, die honderden tunnelbouwers het leven kostte. Een eeuw later, in 1980, volgde een tweebaans autotunnel, opnieuw hoog in de bergflank. Het steentje sluimerde in zijn rotsmassief verder. Totdat de boorkop van 9 meter doorsnee zich een brute weg door de voet van de berg baande, 28 miljoen ton gesteente in zijn vernietigende baan meesleurend. Waaronder mijn grijze kiezel. Hij heeft zilverachtige spikkeltjes. Hij draagt bij aan de mythe van de Gotthard.

Op 11 december 2016 gaat de Gotthard Basistunnel open voor alle treinverkeer. Het megaproject waar 2600 mensen 17 jaar aan werkten, verbindt Rotterdam met Genua via een vlak baantracé. Na de officiële opening deze zomer onder het toeziend oog van Europese leiders als Merkel, Hollande en Renzi hebben de Zwitserse spoorwegen proefgedraaid. Ze hebben de nieuwe tunnel ingepast in de dienstregeling. De Zwitsers zien de Gotthard Basistunnel, het duurste project dat het land ooit bouwde, als een cadeautje aan Europa. En ze zijn er reuzetrots op.

12 miljard Euro Zwitsers belastinggeld voor een route die vooral bedoeld is voor het Europese vrachtverkeer. 210 goederentreinen per dag, i.p.v. de 160 die tot nu toe mogelijk waren.  Door het vlakke tracé zijn de goederentreinen ook 75 meter langer. Er zijn minder locomotieven nodig.  Voor treinreizigers betekent de nieuwe tunnel nu al een half uur tijdwinst naar het Zuiden, vanaf 2020, met weer een nieuwe tunnel, zelfs een uur.

Tijdens een van de allereerste ritten door de tunnel tuur ik in het donker. Twintig minuten lang is er niets te zien. Het resultaat van Zwitserse perfectie is onspectaculair. De trein rijdt gewoon, totdat we de tunnel uitkomen, en hij onder een oorverdovend applaus tot stilstand komt. Na de speeches van Merkel en Hollande begint een uitbundig feest. De Zwitsers vieren hun project van de eeuw.

En de oude treinroute? Die blijft in bedrijf. Voor lokaalverkeer en romantiekzoekers. De Zwitsers gaan hem exploiteren als panoramaroute voor toeristen. Zodat de Gotthard mythe blijft bestaan.